Автор Тема: Кистинцы (ქისტები)  (Прочитано 13039 раз)

0 Пользователей и 1 Гость просматривают эту тему.

Оффлайн Simo Hayha

  • Global Power Moderator
  • Генералисимус
  • ******
  • Сообщений: 20068
  • Карма 2041
  • Пол: Мужской
  • Уважение: +124
Кистинцы (ქისტები)
« : Июнь 16, 2010, 06:24:44 pm »
  • Publish
  • 0
    А это нашы Грузинские Чечены-Кистины-ქისტები

    [youtube]vke4iKrI6G8[/youtube]

    Оффлайн Simo Hayha

    • Global Power Moderator
    • Генералисимус
    • ******
    • Сообщений: 20068
    • Карма 2041
    • Пол: Мужской
    • Уважение: +124
    Re: Кистинцы (ქისტები)
    « Ответ #1 : Июнь 16, 2010, 06:28:00 pm »
  • Publish
  • 0
    [youtube]ie-lXKJUEik[/youtube]

    [youtube]QpYbsj5VTqI[/youtube]

    Оффлайн Simo Hayha

    • Global Power Moderator
    • Генералисимус
    • ******
    • Сообщений: 20068
    • Карма 2041
    • Пол: Мужской
    • Уважение: +124
    Re: Кистинцы (ქისტები)
    « Ответ #2 : Июнь 17, 2010, 01:27:41 am »
  • Publish
  • 0
    Это понятно что чечены и ингушы вайнахи и кистинцы тоже но как я знаю нашы кистинцы себя к чеченам относят, поправьте если ошыбаюсь.

    Оффлайн Ингушка

    • Молодой
    • ***
    • Сообщений: 394
    • Карма 56
    • Пол: Женский
    • Уважение: 0
    Re: Кистинцы (ქისტები)
    « Ответ #3 : Июнь 17, 2010, 01:57:39 am »
  • Publish
  • 0
    Нынешние кистинцы -- это чеченцы.
    А кисты, кистинцы в литературе 19 в.
    и раньше -- это ингуши. От грузин
    нас так стали называть и русские, и
    зарубежные ученые.

    Оффлайн Simo Hayha

    • Global Power Moderator
    • Генералисимус
    • ******
    • Сообщений: 20068
    • Карма 2041
    • Пол: Мужской
    • Уважение: +124
    Re: Кистинцы (ქისტები)
    « Ответ #4 : Июнь 17, 2010, 02:06:52 am »
  • Publish
  • 0
    Понял тебя, спасибо огромное :buba:

    Оффлайн Simo Hayha

    • Global Power Moderator
    • Генералисимус
    • ******
    • Сообщений: 20068
    • Карма 2041
    • Пол: Мужской
    • Уважение: +124
    Re: Кистинцы (ქისტები)
    « Ответ #5 : Июль 25, 2010, 04:38:16 pm »
  • Publish
  • 0
    qisturi sagamo, Кистинский вечер

    [youtube]DvXeN0N4ySc[/youtube]

    [youtube]ivgsQrQ30Og[/youtube]

    Оффлайн Simo Hayha

    • Global Power Moderator
    • Генералисимус
    • ******
    • Сообщений: 20068
    • Карма 2041
    • Пол: Мужской
    • Уважение: +124
    Re: Кистинцы (ქისტები)
    « Ответ #6 : Июль 25, 2010, 04:46:46 pm »
  • Publish
  • 0
    Султан Борчашвили (кистинец)

    [youtube]fl4IW5UIK6w[/youtube]

    А тут Султан по Грузинский поёт :up:

    [youtube]bA7wHLCfNVg[/youtube]

    Оффлайн Simo Hayha

    • Global Power Moderator
    • Генералисимус
    • ******
    • Сообщений: 20068
    • Карма 2041
    • Пол: Мужской
    • Уважение: +124
    Re: Кистинцы (ქისტები)
    « Ответ #7 : Февраль 12, 2012, 10:16:35 am »
  • Publish
  • 0
    ლექსი ქისტ ხაიკა ჯალმექაურზე

    მამა გემდურის, მინდიო,

    "შვილო, უჯერო ხარიო, -

    ხაიკათ, ჯარეგიონთა,

    შენ აუშალე ზავიო:

    სოფელში შასტანებიხარ,

    ფეხონს გაუჭერ თავიო,

    ეეხლად დაჯავრებულთა

    დიდ შაუყრავის ჯარიო!"

     ხაიკა ქისტურს თამაშობს,

    ჴელში უჭირავ ჴმალიო:

    "როშკას გადვიდეთ ქისტებო,

    ჴევსურებს შავსდვათ ზარიო!"

    ხაიკამ გარმაიწია,

    მეშველნ თან მახყვნეს ცხრანიო,

    "ვიდინათ ჯარეგიონნო,

    ჴევსურთ დაუფრთხვათ ჯარიო!"

    როშკის თავს მოდგეს ქისტები,

    ჴევსურთ დაუგეს თვალიო:

    "ხაიკას, ჯალმექაურსა,

    რაჴლად ვერ მავსჭრათ თავიო?!"

    მინდია გამაიყვანეს

    ჴელშიგაც მისცეს ჴმალიო,

    ისი-დ' ხაიკა დაიქცნეს,

    ზეცამ დაუცის თვალიო.

    ხაიკამ ჩამაუქნია -

    ქისტი ამლათიც არიო

    მინდიმაც შამაუქნია,

    მოვიდეს გალოს ჩქამნიო.

    ხაიკავ, ჯალმექაურო,

    ჩოჴის ქვეშ გცმავის რვალიო

    ამაგით გამაშჩენილხარ -

    მინდი წაიღეს მკვდარიო!

    "მინდიაც კაი ყმა იყო,

    დაგმობა არის ბრალიო!

    ქვე ვერც მე გამავშჩებოდი,

    თუ არ მქონიყო ფარიო!"

    - ეესრ აძრახდა ხაიკა,

    უკვენ აქცივა ჯარიო,

    კაც ვარი შატილიონი

    ამაგის მაუბარიო!

    *****************

    ამ ლექსში იხსენიება ჯარეგიონი ხაიაურების გვარის მამამთავარი ხაიკა ჭანთიგის ძე ჯალმექაური - იშვიათი სილამაზისა და სიძლიერის ვაჟკაცი, რომელსაც როშკიდან ულამაზესი მზევინარი გაუტაცნია და როდესაც როშკიონები მისდგომიან, ქალს უთქვამს: ნებით გავყევიო. ქალის ძმას - მინდიას, ამის გამო გულში ჯავრი ჩაუხვევია და ერთ დღესაც, ჯარეგოში ხაიკათ სამოსახლოსთვის ცეცხლი წაუკიდებია. სწორედ ეს გამხდარა ჯარეგიონებისა და როშკიონების დაპირისპირების მიზეზი. სავარაუდოდ, ლექსში აღწერილი მოვლენა უნდა მომხდარიყო XVIII საუკუნის ბოლოს. აქედან მტკიცდება, რომ ხაიაურების (ისე, როგორც ახლანდელი ძეითოვებისა და ალბაქოვების) ძველი გვარი ყოფილა ჯალმექაური.

    Мадина Хаяури (Melxie)

    Оффлайн Simo Hayha

    • Global Power Moderator
    • Генералисимус
    • ******
    • Сообщений: 20068
    • Карма 2041
    • Пол: Мужской
    • Уважение: +124
    Re: Кистинцы (ქისტები)
    « Ответ #8 : Февраль 12, 2012, 10:47:00 am »
  • Publish
  • 0
    ჭანთელი წინწალათ ჯამარის ქალის მოტაცების ძველი ლექსი

    ჭანთეთ ჰაჩაროს ამბობენ, წვერა-მაღალსა მთასაო,
    მივღნატრი ქავის ციხესა, იმა მთაზედ რო დგასაო,
    შიგა ნაჯდომსა დიჩინსა, წინწალათ ჯამარასაო
    ქვე სრუ სწორფერად უქებენ დაშნასაცა და ქალსაო!
    ჯამარის ქალის ხედვითა, მზე აღარ მზეობს ცაზედა!
    სრუ გაჩქუმდიან ფრინველნი იმის სიმღერეს თქმაზედა
    ბევრი დაჴელთის ვაჟკაცი, აღარ-ან კაცის წარზედა
    ქავს თოფით უდგას ჯამარი, ქალ წაგვრის მუქარაზედა!
    ფიჭვთას, მახარეს ამბობენ, თიაყათ ნიას შვილსაო
    ეგრ დაჴელთულა ვაჟკაცი, ჯამარის ქალის სჭირსაო!
    შატილ, საფიხვნოს მავიდა, დაიმღერიდა სტვირსაო:
    ან შენ ქალს მამცემ ჯამარო, ანაც გიძებნი ჭირსაო!"
    ჭანთეთ წინწალათ ჯამარმა პასუხი გასცა სვიანი:
    "ქვე ქალს ვერ წამგვრი, მახარევ, ციხით მე მოგცე ზიანი!"
    ქალამაც შამაუთვალა: „მახარევ, დაშჩი ტიალი!
    ბევრაებ დამიჴელთვია შენებრ ვაჟკაცებ ჴმლიანნი!"
    ეგ რო მახარემ გაიგო, მგელივით დაიღერღაო
    ბევრი უშალეს - "მაღრიდი", არც არვინ შაიხვეწაო
    "იმაშ მახარე მაგიკვდესთ, ქალას დაუწყოს ხვეწნაო!"
    ეეგრ თქვა, ჴელხანჯლიანი შუ-მითხოს გარიჴვეწაო!
    მითხოვლებ დადიდებულან მახარეს დანახვაზედა,
    "ვინ დაგვიჴელთა ვაჟკაცი, გვირჩევნის ორთავ თვალზედა,
    ვიდინათ, ჯამარს მივუჴდათ ი წვერა-მაღალ მთაზედა,
    ქალი წაღვლალოთ ლამაზი, ი ციხეც დავსცეთ თავზედა!"
    მითხოვლებ შაიყრებიან, ი რო წყალსიქითს ვეტყვითა
    იმთვენ დიჩინებ მავიდა, ცახცახ გახქონდათ ყბებისა,
    ყველამ დაღლოცის მახარე, თხებიც დახკლეს და ცხვრებიცა.
    ჭანთეთ ვინა ხართ მავალნი, ჰაჩაროს ვინ სტეხს ჴმასაო?
    იქნება ქარსამაული, ეგ არა ზოგავს თავსაო,
    შუ-მითხოთ მარშაულები მაგრად გაბანდვენ ჯღანსაო:
    „ჭანთეთ ქავ-ციხეს გავამტვრევთ, ჯამარს წაღვლალავთ ქალსაო,
    აქით ძმას მაღვგვრით - მახარეს, ანატორს დავსწერთ ჯვარსაო!"
    წინწალათ ჯამარმ გაიგა: "ქვე სამ წამგვრიან ქალსაო
    ეგენ მითხოვლებ ყოფილან, ვერ მავუჴელავ კვალსაო!"
    მითხოს შუა კაც გაღგზავნა, მახყვება შამოთვლასაო:
    "ათას მინდარის ჴარ-ძროხა, მემრე კი მოგცემთ ქალსაო!"
    კიდენ რას იტყვის მერცხალი როსცა რო დაითვრებისა?
    ათას ბევრია ჴარ-ძროხა, მიმცემ ვინაღ-ა ერთისა?
    დღის თაოდ დაოს მზირები, ყორნის სულ აღარ ძღებისა!
    გიორგიობის ღამეი სრუ თეთრად გათენდებისა
    მახარე მაგრად ჩიოდა, ჴარი ჴარს ეჭიდებისა,
    ისა და ბორძიკაშვილი ჰაჩაროსკ იცქირებისა.
    აბეჩავ, ძმადნაფიცებო, მაგარ პირზე კი ზდგებითა
    ჭანთეთ წვერ-მაღალ მთაზედა, ქორივით გაფრინდებითა
    სრუ ყველა კარგა გცოდნოდათ ჴიდებიცა და გზებიცა!
    ჯამარს ხო ქალი წაღლალეთ, ეეხლაღ რა იქნებისა,
    თუ სამ მავიდას ლაშქარი, ჴევ მკვდრებით აივსებისა?
    ჯამარ იძიებს თქვენს კვალსა, ფიჭვის ძირებში ძვრებისა,
    ქალას ქვე ვეღარ აბრუნებს - მახარესკ იზიდებისა,
    რჯულს ხო ეესრა უთქვამის: ბერდენკა ვეღარ სტყვრებისა
    დიჩინებმ უთხრეს: "ჯამარო, სრუ ჯავრით რა იქნებისა?
    აქად შენ იყო შენ ქალი, ეეხლად ჩვენ იქნებისა!
    ესრ არი რჯული, ჯამარო, გაზრდი და გაფრინდებისა!
    ჩვენ წაგილალეთ ქალაი, ჩვენ ძმისად იწირებისა!"
    ვეღარ გასტეხეს მახარე, მაინც მას დაშჩა ქალია,
    თავი ჩახკიდა ჯამარმა, სიძეს შაარტყა ჴმალია:
    "რაად მინდარის ციხეი, შენ შამამიჴსენ კარია!
    კა ვაჟკაც ხარი, მახარევ, მითხოს გიჭირეს მჴარია
    ეეხლაღ დამილოცნიხართ შენაცა-დ ჩემი ქალია!"
    ამა ლექსისა მათქვამი მითხოველთ ქისტის ქალია,
    სალექსოდ გამამიგზავნეთ ერთი შიშაქი ცხვარია
    ვინ იცის, მაღალ ციხესა კიდენ ემტვრიოს კარია
    ჯამარ აღარ-ა მაგრამა, სხვასაც წაღგვარონ ქალია?
    ეხლაც არიან ვაჟკაცნი, ნიათ მახარეს დარია
    ნუ დამიცილებთ ვაჟებო, რო გედგესთ ლუდის ცვარია
    არც მე მოგაკლებთ ქებასა, თქვენა ხართ ჩემნი ძმანია!"

    ეს ლექსი ჩავიწერე შატილში გასულ წელს. აქ მოყოლილია საინტერესო ამბავი იმაზე თუ როგორ მოიტაცა ფიჭველმა მახარემ (ფიჭვები სოფელია შატილს იქით, ეხლა რუსი მესაზღვრეები დგანან იქა) ჩეჩნეთიდან - ჭანთეთის მხრიდან ერთი ლამაზი ქალი, რომელიც მეტად უკადრისი ვინმე ყოფილა: მახარე მოსწონდა, მაგრამ მაინც არ იყო ყაბულს, რომ ცოლად გაჰყოლოდა. მახარეს მითხოელი და მაისტელი ჩეჩნების დახმარებით (ამათ სულ მტრობა ჰქონდათ ჭანთეთთან) მოიტაცა ქალი, დაინარჩუნა და მერე საცხოვრებლადაც მითხოში დარჩა - სოფ. ბ'ასთიე'ში (ეხლა ითუმყალის რაიონია, ქართველები ბაზდეთს ეძახიან). მისი შთამომავლები დღესაც იქ არიან და ძველი ამბებიც კარგად ახსოვთ.

    ლექსში ნახსენები მითხოელი ქისტები არიან ქარსამაული და მარშაულები, მაისტელია ბორძიკაშვილი. სამწუხაროდ, მათი სახელები არაა ნახსენები, თუმცა გვარიშვილობის ხსენება, ეს იმის ნიშანია, რომ კაი ვაჟკაცები ყოფილან (გვარიშვილობას მშიშრები მალავდნენ).

    მახარე და მისი ცოლი სანაგი ცხოვრობდნენ XVII საუკუნეში. მაშინ მითხოვლებიც ქრისტიანები ყოფილან და ჭანთელებიც. მითხოვლები ანატორის ჯვარში (შატილშია) ლოცულობდნენ და აქაც ეგაა ნახსენები.

    საინტერესოა ისიც, რომ მთქმელი ქისტის ქალი ყოფილა და ლექსის ბოლოს დართულ "ანდრეზში" სალექსოდ ცხვარს ითხოვს, თან ამბობს, რომ თუ კიდევ ვინმემ მახარესნაირად მოიტაცა ქალი, სუფრაზე ამ ლექსის მთქმელიც მოიხსენიოს. ასეთი შინაარსის ლექსი პანკისში ქისტურ ენაზეცაა და იმასაც მალე დავდებ

    სიტყვების ახსნა: დიჩინი - თავმომწონე ქისტი ვაჟკაცი (ქისტური თეიფია დიშნი და იქიდანაა ხევსურულში ეს სიტყვა); წყალსიქითი - მხარეა დღევანდელ ჩეჩნეთში, მითხოდან (მელხისტიდან) ჭანთეთში მიმავალ გზაზე, თუშეთ-ხევსურეთის გადაღმა. ჩეჩნურად ქვია ხილდეჰჰარუო

    Мадина Хаяури (Melxie)

    Оффлайн Simo Hayha

    • Global Power Moderator
    • Генералисимус
    • ******
    • Сообщений: 20068
    • Карма 2041
    • Пол: Мужской
    • Уважение: +124
    Re: Кистинцы (ქისტები)
    « Ответ #9 : Февраль 12, 2012, 10:49:14 am »
  • Publish
  • 0
    Классные стихи у этой девушки (Мадины) на кистинскую тематику, случайно увидел в фб а вот документальный фильм, что в первом и во втором посту удалили с ютуба, пока не нашел, жаль...

    Оффлайн Кистинец

    • Ветеран форума
    • ******
    • Сообщений: 6635
    • Карма 311
    • Пол: Мужской
    • Мечта - мысль, которой нечем кормиться. (Ж. Ренар)
    • Уважение: +22
    Re: Кистинцы (ქისტები)
    « Ответ #10 : Февраль 14, 2012, 02:34:29 am »
  • Publish
  • 0
    Это 1-ний стих который я прочёл,и второй благодаря вам. Нет информации.Нашел общего знакомого,может со временем смогу связаться с ней.Вам спасибо
    « Последнее редактирование: Февраль 14, 2012, 08:35:22 am от GZ06 »

    Оффлайн Кистинец

    • Ветеран форума
    • ******
    • Сообщений: 6635
    • Карма 311
    • Пол: Мужской
    • Мечта - мысль, которой нечем кормиться. (Ж. Ренар)
    • Уважение: +22
    Re: Кистинцы (ქისტები)
    « Ответ #11 : Февраль 27, 2012, 07:38:13 pm »
  • Publish
  • 0
    მიტროპოლიტი ანანია ჯაფარიძე
     
    ქისტების გამაჰმადიანება XX ს-ის საქართველოში
     

    XIX-XX სს-ში საქართველოში რუსების ბატონობის დროს ქრისტიანული სარწმუნოება არა თუ განმტკიცდა მოსახლეობაში, როგორც მიიჩნევს ზოგიერთი რუსი მკვლევარი, არამედ აღმოიფხვრა კიდეც. ამის მაგალითად გამოდგება იქამდე საქართველოს ეკლესიის იურისდიქციაში მყოფი ჩეჩენთა და ინგუშთა აღმსარებლობის მაგალითი.

     საქართველოს რელიგიის ისტორიის შთამბეჭდავი ფაქტია ის, რომ პანკისის ხეობაში XIX ს-ის დასაწყისში ჩასახლებული ქისტების გამაჰმადიანების პროცესი დასრულდა XX ს-ის 90-იან წლებში, ქისტები საქართველოს აღნიშნულ კუთხეში ჩასახლების დროს ქრისტიანები იყვნენ და ქართველი მთიელების მსგავსად ქრისტიანულ სარწმუნოებრივ წესებს აღასრულებდნენ. კერძოდ პანკისის ხეობაში მცხოვრები ქისტების ერთი ნაწილის გამაჰმადიანება დაწყებულა საქართველოში რუსების ბატონობის დროს XIX ს. ბოლოს (ამავე დროს ქისტების უმთავრესი ნაწილი კვლავ ქრისტიანებად რჩებოდა), პროცესი გაღრმავებულა რუსთა მიერ საქართველოს მეორედ დაპყრობის შემდეგ XX ს. 20-იან წლებში, გამაჰმადიანებას სწრაფი სახე მიუღია II მსოფ. ომის შემდეგ და მოსახლეობის სრული გამაჰმადიანება დასრულებულა XX ს-ის 90-იან წლების დამდეგს.

    პანკისელი ქისტებისა და საერთოდ ვაინახების ყოფა-ცხოვრების მკვლევარი ხვთისო მამისიმედაშვილი წერს: “მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ იწყება ჯოყოლოს მოსახლეობის სწრაფი გამაჰმადიანება. მანამდე, როგორც თვითმხილველნი გადმოგვცემენ, სოფელში მეღორეობის ფერმაც კი ჰქონდათ. ჯოყოლოელთა გადასვლა მაჰმადიანურ რჯულზე დასრულდა XX ს-ის 90-იანი წლების დამდეგს. ამჟამად ისინი ისლამის მიმდევრები არიან” (ხვთისო მამისიმედაშვილი. “ვაინახები და ქართველი მთიელები”. თბილისი 1997. გვ. 27).

    ქისტების პირველი ჯგუფი პანკისში გამოჩენილა 1826-28 წწ-ში. პანკისი ამჟამად ეწოდება მთელ ხეობას, მაგრამ ჩანს თავდაპირველად იგი ერთ-ერთი სოფლის სახელი ყოფილა, სადაც ისინი ზემოთ აღნიშნულ წლებში ჩასახლებულან დუი ციცხაშვილი-ხანგოშვილის წინამძღოლობით. დუის პატივსაცემად სოფელ პანკისისათვის დუისი უწოდებიათ. დუი ციცხაშვილ-ხანგოშვილი ავტორიტეტული პიროვნება ყოფილა, ქართული ენის შესანიშნავი მცოდნე, მეგობარი ადგილობრივ დიდებულებისა და უხუცესებისა. მისი მეთაურობით ქისტების ჩამოსახლება შეთანხმებული ყოფილა ხელისუფლებასთან, კერძოდ თიანეთის მაზრის გამგებლობასთან, რომელსაც იმ დროისათვის ექვემდებარებოდა თუშ-ფშავ-ხევსურეთი. უფრო მეტიც, ქისტების ჩამოსახლების დროს დუი ხანგოშვილს დიდად დახმარებიან ქართველი დიდებულები, კერძოდ, თავადები ჩოლოყაშვილი, ჯანდიერი და თუშეთის მოურავი ივანე ცისკარიშვილი. დუის გარშემო შემოკრებილან კახეთსა და მთიანეთში მცხოვრები ქისტებიც და საერთოდ, I ნაკადი წამოსულა არღუნის ხეობის მაისტის თემიდან. მაისტელი იყო დუი ხანგოშვილიც. ჩამოსახლების დროს ისინი ისეთივე ქრისტიანები ყოფილან, როგორც საზოგადოდ ქართველი მთიელები, ხევსურები, ფშავლები და სხვა მათი მეზობლები. ამას მიუთითებს ისიც, რომ პანკისელ ქისტებს თავიანთი მშობლიური ადგილებიდან თან “წამოუღიათ” სალოცავი ნიში, კერძოდ ჩამოტანილი აქვთ სალოცავი ნიში “მაისტიე წივ”, რაც დაახლოებით მაისტის ხატს აღნიშნავს (იქვე, გვ. 22). ასევე წარმოუდგენელია, კახეთ-მთიანეთის ადგილობრივ მმართველობას, ქართველ თავადებს და საერთოდ ქართულ მოსახლეობას XIX ს-ის 20-იან წლებში ხელი შეეწყოთ კახეთის ქრისტიანთა შორის მაჰმადიანთა ჩასახლებისათვის. საქმე ის იყო, რომ სწორედ აღნიშნულ დროს აღ. საქართველოს ქრისტიანებისათვის უდიდეს საფრთხეს წარმოადგენდა ე.წ. “ლეკიანობა”, რომელშიც იგულისხმებოდა მაჰმადიანი მთიელების განუწყვეტელი ლაშქრობები და თარეში ქრისტიანულ სოფლებში. ასეთ პირობებში ქრისტიანები თავიანთ სოფლებსა და მამულებს არ დაუთმობდნენ მაჰმადიანებს. ქართველებს ჩამოსახლებული ქისტები ქართველი ხალხის ერთ-ერთ ეთნოჯგუფად მიაჩნდათ თუშთა და ხევსურთა მსგავსად. მართალია, ქისტებს ჰქონდათ თავიანთი სასაუბრო ენა, მაგრამ, როგორც ცნობილია, ასეთი ენა და მკვეთრად განსხვავებული დიალექტები ამჟამადაც გააჩნიათ ქართველ მთიელებს. ქისტების ამ პირველი ჯგუფის ქრისტიანობას მიუთითებს ისიც, რომ ქისტების მეორე ჯგუფი, რომელიც პანკისის ხეობაში ჩასახლდა 1854-55 წწ-ში, ნამდვილად ქრისტიანები იყვნენ. მეორე ჯგუფის ხელმძღვანელი ყოფილა ჯოყოლა ნაციშვილი-დარქიზანაშვილი. ჯოყოლაც ასევე დიდად ავტორიტეტული კაცი ყოფილა და ჰყოლია ქართველი ძმადნაფიცები. მათი და ზემოთაღნიშნულ თუშეთის მოურავ ივანე ცისკარიშვილის დახმარებით დუისის ჩრდილოეთით დაუარსებიათ სოფელი ჯოყოლო. მალე სოფლის ცენტრში ქისტებს აუშენებიათ ქრისტიანული ეკლესია, რომელშიც წირვა-ლოცვას აღასრულებდა ქისტი სამღვდელოება, რაც დიდად ნიშანდობლივია. ეს მიუთითებს, რომ ქისტები არა მხოლოდ ქრისტიანები იყვნენ, არამედ მათი წიაღიდან გამოსული ახალგაზრდები იღებდნენ შესაბამის სასულიერო განათლებას და მღვდლებად ხელდასხმის შემდგომ აღასრულებდნენ ღვთისმსახურებას ეკლესიებში.

    ცხადია, ქისტი მღვდლები წირვა-ლოცვას აღასრულებდნენ ქართულ ენაზე, რადგანაც ეს ენა მათთვის წარმოადგენდა სალიტერატურო, კულტურის, საურთიერთობო და საღვთისმსახურო ენას. საერთოდ რუსების შემოსვლამდე ძვ. საქართველოში შავი ზღვიდან ვიდრე ალბანეთამდე (აზერბაიჯანამდე) ღვთისმსახურება აღესრულებოდა მხოლოდ და მხოლოდ ძვ. ქართულ ენაზე, ძველ ქართულ დამწერლობას ხუცურს უწოდებდნენ. განსაკუთრებითაა აღსანიშნავი ის, რომ ჯერ კიდევ მთაში ცხოვრებისას ქისტი ხუცესები მთის ჯვარ ხატებშიც აღასრულებდნენ ღვთისმსახურებას ხევსური და სხვა ქართველი მთიელების ხუცესთა მსგავსად, რაზედაც ქვემოთ გვექნება საუბარი.

    ისმის კითხვა: რამ აიძულა ქისტები XIX ს-ში აყრილიყვნენ თავიანთი სამშობლო კუთხიდან და გადმოსახლებულიყვნენ რუსეთის სახელმწიფო მმართველობის ქვეშ მყოფ პანკისის მხარეში?! ამასთან დაკავშირებით ხ. მამისიმედაშვილი წერს: “ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ მასალებზე დაყრდნობით ლეილა მარგოშვილი ასკვნის, რომ ვაინახების პანკისში ჩამოსახლების მიზეზი იყო მათი მძიმე ეკონომიური მდგომარეობა, მესისხლეობა და შამილის მიერ მაჰმადიანობის გასავრცელებლად ჩეჩნეთის მთიანეთში გატარებული მკაცრი ზომები. როგორც ცნობილია შამილი იქ ცეცხლითა და მახვილით ავრცელებდა ისლამს, ვინც უარს აცხადებდა ისლამის მიღებაზე განიცდიდა საშინელ დევნას და ეძებდა საიმედო თავშესაფარს” (იქვე, გვ. 24). მაშასადამე პანკისში ქისტების ჩამოსახლების მთავარი მიზეზი ყოფილა ის, რომ მათ არ სურდათ ისლამის მიღება და გამოქცეოდნენ მოძალადეებს, რომლებიც მათ ძალით ამაჰმადიანებდნენ.

    აღსაღნიშნავია, რომ XVIII ს-მდე ქისტები საზოგადოდ ქრისტიანები იყვნენ, ხოლო XVIII ს-ში ნელ-ნელა ქრისტიანობის ადგილი დაუჭერია სუნიტური მიმართულების მაჰმადიანობას. იმ დროისათვის მაჰმადიანობა ფეხმოკიდებული ყოფილა მხოლოდ ქისტების ზოგიერთ ჯგუფში. ისინი კი შარიათის მიხედვით დადგენილ წესებთან ერთად არ ივიწყებდნენ მამა-პაპურ სარწმუნოებრივ და სხვა ქრისტიანულ ტრადიციებს. ასე რომ, ჩეჩნეთში და ინგუშეთში XIX ს-ის დასაწყისში ერთმანეთის გვერდიგვერდ არსებობდა ქრისტიანობა და მაჰმადიანობა. ამავე დროს მოსახლეობას აიძულებდნენ მიეღოთ მაჰმადიანობა. როგორც აღვნიშნეთ, ვისაც გამაჰმადიანების თავიდან აცილება სურდა, თავს აფარებდნენ საქართველოს და შესაძლოა სხვა ქრისტიანულ ქვეყნებსაც.

    პანკისში ჩამოსახლების შემდგომ ქისტური მოსახლეობა დიდი ხნის მანძილზე ქრისტიანულ წესებს იცავდა, მაგრამ მათში თანდათანობით მაინც მოუკიდია ფეხი მაჰმადიანობას და XIX ს-ის მიწურულისათვის, კერძოდ 1898 წელს, დუისში დაუწყიათ მეჩეთის მშენებლობა, დაახლოებით 20 წლის შემდეგ მაჰმადიანური რელიგიის მოძალების შედეგად, კერძოდ 1921 წელს, ჯოყოლოს ეკლესიის მღვდელი იძულებული გამხდარა სამუდამოდ მიეტოვებინა სამსახური და თელავში გადასულიყო. ამის შემდეგაც მოსახლეობა კვლავ იცავდა ზოგიერთ ქრისტიანულ წესს და როგორც აღვნიშნეთ, მაჰმადიანურ რჯულზე მოსახლეობის საბოლოო გადასვლის პროცესი დასრულებულა XX ს-ის 90-იან წწ-ში.

    თვითონ ისტორიულ ქისტეთში, ვაინახების ქვეყნის ნასოფლარებში ამჟამადაცაა შემორჩენილი უამრავი კოშკი, რომლებზეც ჯვრებია გამოსახული. ტყობაიერდისა და ალიბერდის ეკლესიებში დაცულია ქართული წარწერები. არქეოლოგთა და სხვათა მიერ გათხრილ სამარეებში მიცვალებულები დაკრძალულნი არიან ქრისტიანული წესით, თავით დასავლეთისაკენ, ერთ-ერთი ქრისტიანი ქისტისათვის წმიდა გიორგის მედალიონი-ხატიც ჩაუტანებიათ, გროზნოს მუზეუმში დაცულია უამრავი თლილი ქვა და ქვაჯვარი ქართული ასომთავრული ასო ნიშნებით. ქისტები ისტორიულად ქრისტიანები იყვნენ ათეულ საუკუნეთა მანძილზე (”აია” N2, 1997, გვ. ).

    “ანატორის ჯვარი” შატილიონებისა და ქისტების საერთო სალოცავია. ანატორის ჯვარში ბოლო დრომდე მოდიოდნენ ქისტები სალოცავად საკლავით, ქადა-პურითა და სანთლით. XX საუკუნის ოციან წლებში ანატორის ჯვარს ჰყოლია გამორჩეულად წმინდა და ჯვარ-ხატების კარგი მცოდნე ქისტი ხუცესი ბაგახა. ის მთისიქითა ქისტეთიდან მოდიოდა ანატორის ჯვარში სანთლით, საკლავითა და ბაჩაყურეებით (სამკაპა ან ოთხკაპა ქადის მსგავსი) ჯვარს ადიდებდა. შემდეგ ქისტები მოხარშულ ხორცსა და ბაჩაყურეებს ხალხს ჩამოურიგებდნენ. ხევსურ ბავშვებს განსაკუთრებით უხაროდათ ქისტების მოსვლა ანატორის ჯვარში. ბაგახა სანთელს რომ აანთებდა, ასე ლოცულობდა: _ “ნაქორინწა წეიმ ბარა”! _ გწყალობდეთ ანატორის ჯვარიო.

    “ანატორის ჯვარი მტრედის სახით მოფრინდებოდა, აკლდამაზე დაჯდებოდა და ღუღუნს დაიწყებდა ხოლმე… მხოლოდ ბაგახას _ ქისტ ხუცესს შეეძლო ჯვრის ძალით აკლდამასთან ასვლა, ხოლო მტრედი მხარზე დააჯდებოდა მას და კლდეებზე დაატარებდა. მტრედი და დროშა, როგორც ანატორის ჯვრის სახე, ქისტ ხუცესს ხშირად ქისტ სოფლებშიც მიჰყავდა და იქ ხუცობდა”. როგორც მთხრობელმა ჩორეხ ჭინჭარაულმა მიამბო ქისტებს ხევსური ხუცესიც მიჰყავდათ თავიანთ სოფლებში: “ჩემ პაპა გიგიაც შატილის ხუცეს იყვის, მიჰყავდისთ ქისტეთჩი და ახუცვინებდიან ბანებზედ” (ხ. მამისიმედაშვილი, “ვაინახები და ქართველი მთიელები”, გვ. 21).

    “როგორც გადმოცემიდან ირკვევა, ქისტები ანატორის ჯვრის უნჯი ყმანი ყოფილან” (იქვე, გვ. 22).

    “ბალთაგორის წმინდა გიორგისა და მთის სხვა სალოცავებში მლოცველი ქისტი ისევე ლოცავდა და ესალმებოდა ხატში მისულ სხვა მლოცველს, როგორც აღმოსავლეთ საქართველოს მთიელები” (იქვე, გვ. 22).

    ცნობილ გმირ თორღვა ძაგანამდე ქისტების რჯული ისეთივე ყოფილა, როგორც სხვა ქართველი მთიელებისა, ე.ი. ქრისტიანული, ამიტომაც თორღვა საერთო გმირია.

    “მუცოს სათემო სალოცავში, მთავარანგელოზის ჯვარში, ხონეს საათენგენოდ ახლაც მიდიან ქისტი ბორჩაშვილები ძღვნითა და საკლავით, ხოლო ხახმატის დღეობაზე პირაქეთ ხევსურეთში შეხვდებით ხევსურს, ფშაველს, ქისტს და სხვა. ისინი სანთლითა და საკლავით მფარველობას შესთხოვენ წმინდა სალოცავს” (იქვე, გვ. 23).

    პანკისში, ამჟამად უკვე გამაჰმადიანებული ქისტების რელიგიური სიმღერა შესრულების სტილით ჯვარ-ხატებში აღვლენილ ფშაურ ფერხისაის ჰგავს. ქისტური რელიგიური სიმღერები თითქოსდა ალავერდის ე.წ. “მონების” იავნანას მელოდიას წააგავს.

    “ქისტები, ისევე, როგორც კახელები და ქართველი მთიელები იხდიან კოლექტიურ საღვთოს” (იქვე, გვ. 31). ე.წ. წვიმის მოსაყვანი რიტუალი ამ ქისტებში ისეთივეა, როგორც საერთოდ ქართველებში (გუთნის წყალში გაყვანა, გაწუწვა და ძალით ბანაობა ერთ-ერთი მონაწილისა და სხვა). “რაიმე მნიშვნელოვანი ამბის აღსანიშნავად (ავადმყოფის განკურნება, ჯარისკაცის დაბრუნება, ხიფათისაგან თავის დაღწევა) აღმოსავლეთ საქართველოში იხდიან საღვთოს. ადუღებენ ლუდს, ხდიან არაყს, კლავენ საკლავს, აკეთებენ ხინკალს და სუფრის ხუცეს-ხევისბერს ამწყალობინებენ. ანთებენ სანთელს და ჭრიან სარიტუალო ქადებს. ანალოგიური ჩვეულება აქვთ ქისტებს”, ოღონდ ახლა ალკოჰოლიანი სასმელები აკრძალული აქვთ და ხუცესების მაგიერ მოლები ლოცულობენ (იქვე, გვ. 33).

    ჯერ კიდევ საუკუნის დასაწყისში შეუნიშნავთ, რომ ახალი წლის შეხვედრის სარიტუალო წეს-ჩვეულება ქისტებში ისეთივეა, როგორც ქართველებში. ახალ წელს ქისტურად “ნიჯუა” ეწოდება. “ნიჯუა”-დან ხუთი კვირის შემდეგ იციან “ოღუაი”, რომელიც ქართულ “აღების” დღესასწაულს ემთხვევა, ამ დღეს კლავენ საუკეთესო საკლავს “ისევე, როგორც ქართველი მთიელები, ქისტებიც საკლავს სოფლის რჩეულ უხუცესს დაამწყალობინებენ და დააკვლევინებენ ხოლმე”. ქრისტიანული “აღება” ნიშნავს “ხორცის აღებას”, ხორცის საჭამადის გამორიცხვას კვების რაციონიდან დიდმარხვის წინა, მოსამზადებელ პერიოდში. კერძოდ დიდმარხვის დაწყებამდე ჯერ არის ხორციელის, შემდეგ კი ყველიერის კვირა. ხორციელის შვიდეულში შეიძლება ხორცის ჭამა, ამ დროს ცდილობენ ხორცის საუკეთესო საკვების მიღებას, რადგანაც ხორციელის კვირა დღიდან, როდესაც სუფრიდან აიღებენ ხორცს, მისი ჭამა უკვე აღარ შეიძლება აღდგომის გახსნილებამდე, ე.ი. თითქმის ორი თვე. “აღება” და მისი შემდგომი ყველიერიც, სახალხო დღესასწაულში გადაიზრდებოდა ხოლმე, ამ კვირეებში ხალხი ზეიმობდა და მხიარულობდა, კარგადაც იკვებებოდა, რადგანაც ყველიერის ბოლოდან აღდგომამდე, დიდმარხვის დროს, ხალხი უკვე გლოვასა და მწუხარებაში იყო, ემზადებოდნენ ზიარებისა და აღდგომის ღირსეულად შესახვედრად, ამბობდნენ “მარხვა სინანულისა და აღდგომა სიხარულისა”. როგორც აღვნიშნეთ ქისტური “ოღუაი” არის ქრისტიანული “აღების” დღესასწაული. ხორციელის კვირაში, ყოველი ოჯახი, როგორი ღარიბიც უნდა ყოფილიყო, ვალდებული იყო “ხორცზე კბილი დაედგა”. “ოღუაის ორი კვირის შემდეგ, ასევე შაბათ დღეს ქისტები იხდიან დღესასწაულს, რომელსაც სახელად ჰქვია “სინი” (იქვ. გვ. 33), ამ დროს ახსენებდნენ მიცვალებულებს “ძველსა თუ ახალს”, ვინც ახსოვდათ და მოაგონდებოდათ, რაც ყველაზე ნიშნეულია, ამ დღეს ქისტები მიცვალებულთა მოსაგონებლად იმ კერძს ამზადებდნენ, რომელსაც ქართველები “კორკოტს” ან “წანდილს” უწოდებენ, ქისტურად _ “ბაკლას”. დიდმარხვის პირველ შაბათს, ისევე როგორც სხვა მომდევნო შაბათ დღეებში, ქრისტიანები საგანგებოდ მოიხსენიებენ მიცვალებულებს, ე.წ. “მიცვალებულთა შაბათი”. ამზადებენ საკურთხს, კორკოტ-წანდილს (მოხარშულ მარცვალს), მღვდელს თუ საშუალება აქვს, ალოცვინებენ. ასევე ქისტი მლოცველი მიცვალებულის მოხსენიებისას “ამოიღებს ქვაბით მოხარშულ ბაკლას, ქვაბს გარს შემოატარებს რკინეულს რასმე სამჯერ, მოიხსენებს იმავე მიცვალებულებს, მერე ზემოდან გაშლილი ხელით სამჯერ ჯვარს გამოსახავს და შემდგომ შეექცევიან ბაკლას (მოხარშული სიმინდი, ლობიო, ხორბალი ერთმანეთში არეული)” (იქვე, გვ. 34).

    ეს დღესასწაულები სცოდნიათ მხოლოდ პანკისელ ქისტებს. “ნიჯუა, ოღუაი და სინი” წააგავს ქართველი მთიელების რელიგიურ დღესასწაულებს. ლეილა მარგოშვილის ცნობით, ჩეჩნები და ინგუშები ამ დღეობებს არ იცნობენ. ამდენად მათ ისინი ან სავსებით დაივიწყეს, ანდა ქისტებმა იგი ქართველებისაგან შეითვისეს” (იქვ. გვ. 34). აქედან ჩანს, რომ პანკისში ჩამოსახლებისას ქისტებს გააჩნდათ ქრისტიანული საეკლესიო ჩვეულებები, მათ, როგორც ვთქვით, ჯოყოლოში თავიანთი ეკლესიაც ჰქონდათ და ქისტი სამღვდელოებაც ჰყავდათ. ამჟამადაც აღდგომას კვლავ დღესასწაულობენ, “აღდგომის დღესასწაულისათვის ჯოყოლოელი და სხვა სოფლელი ქისტები დღემდე საგანგებოდ ემზადებიან და მას განსაკუთრებული ყურადღებით ეკიდებიან. დღეობა ორ-სამ დღეს გრძელდება, იკვლება საკლავი, ინთება სანთელი, ლოცულობენ სოფელსა და მის მიმდებარე ადგილებში მდებარე ქრისტიანულ ეკლესიასა და სხვა ნიშებში. სოფელში ამ დღეებში დიდი ლხინი და მხიარულებაა. გარდა წმინდა ადგილებზე სანთლების დანთებისა, ქისტებმა ქართველების მსგავსად შემოინახეს ხეებზე ნაჭრების მიბმის ტრადიცია. ქისტები სალოცავად ძღვნით ალავერდშიც მიდიან. ომალოში მცხოვრებ ქისტებს სოფლის სიახლოვეს სალოცავად აქვთ წმიდა გიორგის, თუშოლისა და კოპალას ნიშები. ბირკიანელები ლოცულობენ წმიდა გიორგის ეკლესიის ეზოში. თუშოლი, ზოგიერთი მკვლევარის აზრით, იგივე ღვთისმშობელია, ხოლო კოპალას ნიშის არსებობა ომალოში ფრიად საგულისხმოა. კოპალას სახელობის ჯვარ-ხატები გვხვდება ფშავ-ხევსურეთში” (იქვე, გვ. 34).

    ქისტებსა და ქართველებს ერთნაირი ადათები ჰქონდათ “როგორც ხევსურეთში, ქისტებშიც პატარძალი მამამთილს სახელით ვერ მიმართავს … მართალია ქისტები მაჰმადიანური რწმენის აღმსარებლები არიან, მაგრამ მათ სუფრაზე, თითქმის ჩვეულებრივი მოვლენაა ღვინის სმა, თუმცა მთიელთა ტრადიციის შესაბამისად იქ მაინც არაყი სჭარბობს” (იქვე, გვ.37). ღვინის ზომიერი სმა ქრისტიანული ტრადიციაა. ქისტები ჩანს, არა მხოლოდ ქრისტიანები, არამედ ქრისტიანული წესების მკაცრი დამცველებიც ყოფილან, ამას მიუთითებს ის, რომ ისინი დიდ მარხვის პირველ დღესა და უკანასკნელს, ე.ი. დიდ შაბათს, მშივრები ატარებდნენ, ვიდრე ვარსკვლავი არ ამოვიდოდა. ახლაც მორწმუნე ქრისტიანები სწორედ დიდმარხვის პირველ და ბოლო დღეებში მარხულობენ განსაკუთრებულად. ასეთივე მმარხველნი ყოფილან ხევსურებიც. ძველად ფშავ-ხევსურები კარგი ქრისტიანები იყვნენ თავიანთი ქრისტიანული სალოცავებით, სამღვდელოებითა და დღესასწაულებით, მაგრამ ბოლო საუკუნეებში, სამღვდელოების არ ყოლის გამო, ნასწავლი და ნაკურთხი სასულიერო პირების ადგილი დაიჭირეს ხალხისგან ამორჩეულმა წმიდა ცხოვრებით მცხოვრებმა პირებმა, რომელნიც ცდილობდნენ უცვლელად აღესრულებინათ ის სარწმუნოებრივი წესები, რაც მათ ახსოვდათ ძველი სამღვდელოებისგან. ხევსურთა ერთი ნაწილი უნდა ყოფილიყვნენ ქისტებიც, საერთო სალოცავ-ჯვარ-ხატებით, ჩვეულებებით, ტრადიციებით, საეკლესიო ტერმინოლოგიითა და ქართული ანბანით. ჩეჩნეთ-ინგუშეთში აღმოჩენილია არა მარტო ქართული წარწერები, არამედ ხელნაწერებიც. ინგუშეთში, ასას ხეობაში არსებობს ქრისტიანული ეკლესიები _ თხობა-ერდი, ალი-ერდი, თარგიმი, მაღარ-ერდი და სხვა. “1944 წლამდე მრავალი ინგუშის ოჯახში ინახებოდა ქართული სასულიერო წიგნები და მათი ფრაგმენტები… უფრთხილდებოდნენ მას, როგორც ძვირფას რელიქვიას და გადასცემდნენ თაობიდან თაობას (А.И. Шавхелишвили, Грузино-Чечено-Ингушские взаимоотношения, 1992.с.189, იქვე, გვ. 68).

    ვაინახებში რელიგიის კულტთან დაკავშირებული და ზოგიერთი სხვა ტერმინი ქართულია, მაგალითად ჯვარი ვაინახურად არის “ჯარ”, მარხვა _ “მარხ”, კვირა _ “კირ”, სანთელი _ “სენთალ”, ორშაბათი _ “ორჩუათ”, პარასკევი _ “პერასკ”, შაბათი _ “შოთ”, ეკლესია _ “ქილს” და სხვა. შავხელიშვილის ცნობით “ჩეჩნეთში, ხილდიხაროს ხეობაში, მრავალი ქართულიდან მომდინარე ტოპონიმია”. ქართული კულტურის გავლენით წარმოქმნილი უნდა იყოს “ქერისტიე”, “ცაცხი”, “ჩამღა”, “მოზღარი” და “მეციხ”. ქართულად ქერისტიე ნიშნავს ქრისტიანს, ჩამღა _ ჩაღმას, ცაცხი _ ცაცხვს, მოზღარი _ მოძღვარს, მეციხს კი ქართულ მეციხოვნესთან უნდა ჰქონდეს კავშირი” (ხ. მამისიმედაშვილი, დასახ. ნაშრ. გვ. 7).

    ქისტები, საერთოდ, ხალხური თქმულებებითა და გადმოცემებით, ისეთი ღრმა ქრისტიანები იყვნენ, რომ რომელ თემშიც არ უნდა მოხვედრილიყვნენ, ეკლესიებს აშენებდნენ, მაგ. ზეგარდის წმიდა გიორგი ქისტეთიდან მოსულ კაცს დაუარსებია (იქვე, გვ. 19). გერგეტის ყოვლადწმიდა სამების ეკლესიის მცველობა ქისტეთიდან მოსულ სუჯის შთამომავლებისათვის დაუვალებიათ საქართველოს მეფესა და პატრიარქს (”აია”, 1997, N2, გვ. 63).

    “ქისტებსა და თუშებს შორის ნათელ მირონით ნათესაობა მოუდიოდათ. ფშავში ლაშარის გორაზე ქისტების საჯვარე არსებობს, ხევსურეთში, ანატორის ჯვარში ქისტი და ხევსური ხუცესი ერთად ხუცესობდა, ქისტების ამინდის “ღმერთებია” _ ოჩი (ქართულ ვაჩის შეესაბამება), ჰელი (ქართული წმ. ელია), დერგ ნანილგ _ თოვლის დედა საქართველოში მყინვარზე ბუდობს” (იქვ. გვ. 66). განსაკუთრებით უნდა აღინიშნოს, რომ ქისტებს არა მარტო საერთო სარწმუნოება ჰქონდათ ქართველებთან, არამედ საერთო ისტორიაც, საერთო საისტორიო გმირები და წარსული ცხოვრება, ამის მაგალითი მრავალია. მაგალითად ცნობილი 300 არაგველი _ ვაინახებად მიაჩნიათ. “ქისტებში დღემდე პოპულარულია გადმოცემა, თითქოს ის სამასი არაგველი, რომელიც კრწანისის ველზე დაეცა, ვაინახები იყვნენ. ამ ლეგენდას ისინი ასაბუთებენ იმ გარემოებით, რომ ჩრდილოეთიდან კავკასიონზე გადმოსული ქისტი მეომრები არაგვის ხეობას უნდა ჩამოჰყოლოდნენ და ამიტომაც იწოდებოდნენ არაგველებად” (ხ. მამისიმედაშვილი, დასახ. ნაშრ. გვ. 8).

    მეორე ასეთი მაგალითი ეხება საქართველოს ბედით დამწუხრებულ ლელთ ღუნიას “გადმოცემით ილია ჭავჭავაძის ლელთ-ღუნია მალხების (ქისტების) ჩამომავალი ჯღუნა ხულელაძე ყოფილა” (ჯ. კაკულია, ანისტორესია, “აია” 1997 N2, გვ.63). ამ გადმოცემაში ჩანს ქართველებთან საერთო ისტორიის მქონე ქისტები როგორ იყვნენ დაინტერესებულნი საქართველოს კეთილდღეობითა და მომავლით. მალხებთან დაკავშირებით უნდა ითქვას, რომ ისინი ვაინახების ერთერთი ეთნოჯგუფი ყოფილა. ვაინახი ხალხის ეთნოჯგუფები ერთი მოსაზრებით არიან: ღალღაი, ნოხჩი, ახი და მელხი (იქვ. გვ. 65). მეორე მოსაზრებით ვაინახი ხალხი ბინადრობდა თემებად. ცნობილია ითონხალის, ხილდიხაროს, იალხაროს, მაისტის, მელხისტის და სხვა თემები (ხ. მამისიმედაშვილი, დასახ. ნაშრ. გვ. 15). თითქმის ყველა თემი, გარკვეული კუთხით დაკავშირებულია ქართველებთან. მაგალითად, ითონხალეს ქისტური თემის დამაარსებელი ვინმე ითონი წარმოშობით ქართველი ყოფილა. მაშასადამე ამ თემს ქისტებად გადაქცეულ ქართველებად მიიჩნევდნენ (იხ. იქვე, გვ. 70. შენიშვნა 14. შავხელიშვილის ცნობა).

    ხილდიხაროს თემში მრავალი ქართულიდან მომდინარე ტოპონიმია (იქვე გვ. 7).

    ასეთ მაგალითებთან დაკავშირებით შემთხვევითი არ უნდა იყოს თვით ვაინახთა შორის გავრცელებული ასეთი სახის გადმოცემა: “ქისტეთში გავრცელებულია ლეგენდა, რომ პირველი ქისტის დედა ქართველი ქალი იყო” (ა. ნოზღაიძე, “ქისტები” გაზ. “ლაშარის გორა” 1996, 8 ნოემბერი).

    ეს ლეგენდა არა მხოლოდ ეხმიანება, არამედ თითქოსდა ადასტურებს თეიმურაზ ბატონიშვილის ცნობას _ “ქისტნი, ღლიღვნი და ძურძუკნი პირველ იყვნეს ენითა ქართულითა მომზრახენი და ქრისტიანენი”. ქართულ და ჩეჩნურ ენებში დასტურდება უამრავი ლექსიკური ერთეული, რომელთაც საერთო ძირები მოეპოვებათ… საილუსტრაციოდ მოხმობილი მასალა მიუთითებს ქართული და ვაინახური ენების ერთგვარ ნათესაობაზე. სავარაუდოა, რომ ამ ხალხებს პრეისტორიულ ხანაში საერთო ენაც კი უნდა ჰქონოდათ, მაგრამ ხანგრძლივი დროის მანძილზე მოხდა საგრძნობი დიფერენციაცია. ამის გამო ქართული და ჩეჩნური ენები ერთმანეთს დაშორდნენ” (ხ. მამისიმედაშვილი, დასახ. ნაშრ. გვ. 68). თეიმურაზ ბატონიშვილი სწორი უნდა იყოს, ამ ენათა დაშორება არაა სავარაუდებელი მაინცდამაინც პრეისტორიულ ხანაში. დამოუკიდებელი ენის ჩამოყალიბებისათვის საკმარისია რამდენიმე ასეული წელიწადი, მითუმეტეს გარე სამყაროსაგან იზოლაციის დროს. უკრაინული და ველიკორუსული ენები, მიუხედავად მათი ერთმანეთთან მტკიცე კონტაქტისა და კულტურულ-სარწმუნოებრივ-საეკლესიო ურთიერთობისა, ერთმანეთს დაშორდნენ XIV საუკუნის შემდეგ და დამოუკიდებელ ენებად ჩამოყალიბდნენ რამდენიმე ასეული წლის განმავლობაში. ასევე სხვა ევროპული ენებიც. “თეიმურაზ ბატონიშვილი ძურძუკების ქვეშ გულისხმობს ჩეჩნებს, რომლებსაც ასევე “ნოხჩი” ეწოდებათ, ხოლო ღლიღვთა ქვეშ ღილღოს ანუ ინგუშებს, იგივე ღალღა. ქისტების ქვეშ შესაძლოა გულისხმობს ზემოთაღნიშნულ მელხებს და მაისტის თემს. ეს უკანასკნელი, როგორც ფიქრობენ, მუცოსთან იყო, მაისტელები იქედან კახეთში (პანკისში) გადასახლებულან (იხ. იქვე, გვ.23). ყველა ამათი საერთო სახელია, როგორც აღვნიშნეთ, ვაინახი. “ვეინახები ჩვენს მეზობლად ცხოვრობს _ წერს ა. ნოზღაიძე _ ცენტრალურ კავკასიაში თერგის შენაკადებთან არმხის, ასას, არღუნის, და შარო არღუნის ხეობებში… ვეინახები ჩვენი უახლოესი ნათესავია ენითაც და სისხლითაც. წააგავენ ქართველ მთიელებს. წეს-ჩვეულებით, ზნე-ხასიათით, სახლ-კარით, ჯამ-ჭურჭლით, ჩაცმა-დახურვით, ცეკვა-სიმღერით, სასმელ-საჭმელით, უფროს-უმცროსობით, მტერ-მოყვარეობით და სხვა” (”აია” 1997, N2. გვ. 65).

    ნიშანდობლივი ცნობა: “ბამუტში (ჩეჩნეთი) ცხოვრობს შემდეგი გვარების მოსახლეობა: გახაურები, ფერზაულები, სიგაურები, მარშაულები, გაბადაურები, ხაიაურები, ქარსამაულები, სვიაკაურები… ისინი თავს მელხებად თვლიან, მელხისტის თემს კი პირიქითა ხევსურეთის მეზობლად მიუთითებენ” (იქვე, გვ. 65). “მალხებს დაბა გველეთში უცხოვრიათ, ძირითადად კი უთანკალესა და მაისტის რაიონებში, ხევსურეთის საზღვრებზე ყოფილან განლაგებული” (იქვე, გვ. 62). ძალზე ნიშანდობლივია ისიც, რომ ქისტების გვარები ქართული სახისაა. ქისტების გვარებია: ფარეულიძე, აჭიშვილი, ბორჩაშვილი, გაჩალიკაშვილი, ბაღაკაშვილი, ქავთარაშვილი, მარგოშვილი, ნაციშვილი, მუთოშვილი, კოტორაშვილი და სხვა. ენათესავებიან ქართველ კოჭლაშვილებს, ვეშაგურებს, ზაქაიძეებს, მარსაგიშვილებს, მუშტიშვილებს, ღანიშაშვილებს და სხვა.

    თავის მხრივ “ჩეჩნეთ-ინგუშეთში ცხოვრობენ გავაინახებული ქართველები, მრავალი ვაინახი (დარჩიევი, ქარჩიევი და სხვა) თავის წინაპრებად ქართველებს აღიარებს (ხ. მამისიმედაშვილი, ვაინახები და ქართველი მთიელები, 1997, გვ. 19).

    ასე რომ, ეთნოგრაფ-მკვლევართა დაკვირვებით, ქისტები საქართველოში XIX ს. დასაწყისში ჩამოსახლდნენ ვითარცა ქრისტიანები და ქრისტიანული წეს-ჩვეულებების ერთგული დამცველნი, XIX ს. ბოლოს მათში თანდათან გავრცელება იწყო მაჰმადიანობამ, XX ს. შუა წლებში, II მსოფლიო ომის შემდეგ კი მათი უმრავლესობა უკვე გამაჰმადიანებული იყო, სრული გამაჰმადიანება XX ს. 90-იან წლებში დასრულებულა.

    Оффлайн Кистинец

    • Ветеран форума
    • ******
    • Сообщений: 6635
    • Карма 311
    • Пол: Мужской
    • Мечта - мысль, которой нечем кормиться. (Ж. Ренар)
    • Уважение: +22
    Re: Кистинцы (ქისტები)
    « Ответ #12 : Февраль 29, 2012, 02:58:13 am »
  • Publish
  • 0
    Georgian Chechens(kisti) woman sing about Georgia
    [jwp=425,344,image]http://www.youtube.com/watch?v=ZgdZMCvNBNY[/jwp]
    « Последнее редактирование: Февраль 29, 2012, 03:03:54 am от Кистинец »

    Оффлайн Taymi Bibolt

    • Герой
    • *****
    • Сообщений: 1642
    • Карма 354
    • Пол: Мужской
    • Уважение: +31
    Re: Кистинцы (ქისტები)
    « Ответ #13 : Февраль 29, 2012, 03:14:50 am »
  • Publish
  • 0
    ЖЕРОЧУН К1ЕНТАН, ГУЬРЖИЙН К1ЕНТАН ИЛЛИ - ქვრივის ვაჟის და ქართველი ვაჟის სიმღერა
    Автор Мадина Хаяури, написано 27 февраля 2012 г. в 21:19 ·

    Ва сарахь суьйренца бузучу малхаца

    Цу к1айчу г1овталца; исхаран чоьица

    Чо чехка чола куй б1аьштиг т1е ва тоьттуш,

    Расхачу ва динахь ша ваьлла вахар, бах,

    Хийисте пхьоьхана жерочун жима к1ант,

    - Ассалам 1алайкум, х1ай юьртан кура к1ентий!

    Суьйре дика йолда шун кхоьллинчу вайн дала!

    - 1алайкум ва салам, жерочун жима к1ант!

    Хьо марша вог1ийла, хьо далла воьзийла! -

    Олуш лен бевлира цу юьртан кура к1ентий.

    ***

    Йочанан ва мохо идо дарц ва санна,

    Расхачу ва дино ша чехка идавеш,

    Веъна т1е ма х1оьттир и Юьспан ва Тойсам

    Хийисте пхьоьхана юьртарчу к1енташ т1е.

    - Ассалам 1алайкум, х1ай юьртан кура к1ентий!

    Суьйре дика йолда шун кхоьллинчу вайн дала!

    Дакъаза ма вала, жерочун жима к1ант,

    Га доцу ва сара хадон атта бу хьуна,

    Т1ам бойна ва леча куьйрано хьийзадо,

    Сан к1еззиг г1уллакх ду юьртарчу к1енташца,

    Хьо юьстах валахьа, жерочун жима к1ант.

    - 1алайкум ва салам, х1ай Юьспан ва Тойсам,

    Хьо марша вог1ийла, хьо далла воьзийла!

    Га доцу ва сара хадон атта хир ма бу,

    Т1ам бойна ва леча куьйрано хьийзор ду,

    Парг1ато ю хьуна, со новкъа ца г1ерташ,

    Хьайн долу ва г1уллакх ахь дийцан мегар ду, -

    Олуш, ц1ехьа ма вахар жерочун жима к1ант.

    II

     

    Хьешашна диначу цу дуьхьал оти чохь

    Кхо ког болчу ж1айг1ента ша лоха лахвелла,

    Пондаран кхаа пхенах марг1ал п1елг ва туьйсуш,

    Ойлане велир бах жерочун жима к1ант.

    Пондаран г1ийла аз ойлане дийкира,

    Ладоьг1уш хиллера цу к1ентан ва нана,

    Ладоьг1на чуеар цу к1ентан ва нана.

    Т1аккха лиэн ма елир к1ант вина и нана:

    - Дакъаза ма вала сан жима хьо к1анат!

    Мел г1ийла йиш ю-кха пондарца ахь лоькхург!

    Сел г1ийла г1елвелла, ахь стенан ойла йо?

    Дийцахьа хьо винчу доглозчу хьайн нене!

    - Ма яла дакъаза, со вина сан нана!

    Дийцаза цадериг ас дуьйцур ду хьуна: -

    Со ваьлла вахара хийисте пхьоьхана,

    Салам луш, т1евеара и Юьспан ва Тойсам,

    Сан ц1арах цо соьга элира иштта:

    "Дакъаза ма вала жерочун жима к1ант,

    Га доцу ва сара хадон атта бу хьуна,

    Т1ам бойна ва леча куьйрано хьийзадо,

    Сан к1еззиг г1уллакх ду юьртарчу к1енташца,

    Хьо юьстах валахьа, жерочун жима к1ант".

    Салам схьаийцир ас, г1иллакх ца талхадеш,

    Собаре, сатухуш ц1ехьа со ма веа,

    Ц1арна ц1е яхна ву цхьа гуьржийн ва к1анат,

    И б1аьрга ва ганза, доттаг1а лацаза,

    Кху ц1ехьа ца верзан, яр дуьне ца даан

    Делах дуй биъна ас, сайн дагца ва ч1аг1беш,

    Дуучух, молучух сайн кийра ца бузон

    Ас ч1аг1о ма йина, дела теш ва лоьцуш,

    Со хоттуш стаг хилахь, алалахь ахь цуьнга,

    Сарахь ц1а вог1ур ву, 1уьйранна со хаттахь,

    1уьйранна вог1ур ву, сарахь со ва хаттахь, -

    Олуш, сиха кечвелир жерочун жима к1ант.

    Дуьне дуьтуш д1абузу дашо малх ва санна,

    Юрт юьтуш, юьртаха ма къаьстир жерочун жима к1ант.

    III

     

    - Буьйсанна наб йоцуш, дийнахь тем ва боцуш,

    Кху денна кхаьбна ас хьо жима расха дин,

    Х1инца ели ва хьуна со идон ва меттиг,

    Ахь х1инца къийсалахь лечанца ва идар,

    Ахь х1инца къийсалахь лоьмаца ва лелхар, -

    Олуш, юткъачу шедаца кхоамза човхийна,

    Урх тесна ма битир шен жима расх дин,

    1уьйренца хьалха малх кхетачу,

    Суьйренца т1ехьа малх д1абузчу цу гуьржийн ара,

    Дей-буьйсий дадийна, бузучу малхаца

    Вахана ма кхечир жерочун жима к1ант

    Цу гуьржийн ва махка, гуьржийн к1ант вехачу.

    Буьйсанна адамаш д1атуьй хан кхаьчча,

    Шен жима расха дин урх тесна хоьхкуш,

    Мохь-ц1ог1а ва детташ, орца ша доьхуш,

    Йохалла ша хедош гуьржийн к1ант веха юрт,

    Ладег1ан велира жерочун жима к1ант:

    "Вуьйцу ма-хаззара дика к1ант и велахь,

    Ц1арна ц1е ва яхна гуьржийн к1ант и велахь,

    И орцах вер ву-кха массарел хьалха", -

    Бохуш ойла йира, тов, жерочун ва к1анта,

    Ладег1а велир бах и гуьржийн дика к1ант:

    - Дакъаза ма яла сан хьомсар хьо езар!

    Мохь-ц1ог1а хеза суна, орца ша доьхуш,

    Араялий ладог1ахьа доьхучу орцане,

    Г1о оьшуш г1улкх делахь, со вахан ма веза, -

    Олуш лиэн ва ваьлча и гуьржийн дика к1ант,

    Не1аргехь ладоьг1на, нускал чудеара,

    Ялийна бутт кхаьчна керла и хиллера,

    Меллаша йистхилла элира цо цуьнга:

    - Дакъаза ма вала, х1айн гуьржийн ва к1анат,

    Схьахаан зе долуш х1ума дац цу арахь,

    Хьо парг1ат 1иллахьа аттачу цу меттахь, -

    Олуш лен ва яьлча шен мерза ва езар,

    Син метта топ кхетта ц1иэн экха ва санна,

    Т1иэхьа ши куьг ва тоьхна, ша хьалаиккхина,

    Чергазийн зударша, цу гуьржийн зударша

    Къуьйсуш дина барзакъа шен дег1а дерзийна,

    Цхьалхачу туьраца яйдакхчу ва говрахь

    Ша орцах ма кхиир и гуьржийн дика к1ант.

    - Ассалам 1алайкум 1аьржачу буьйсанца!

    Хьалхалаьллина рема йоцуш,

    Т1ехьадаьлла орца доцуш,

    Хууш хилла х1ума доцуш,

    Орца доьхург мила ву-те?

    - 1алайкум ва салам, х1ай гуьржийн дика к1ант!

    Хьалхалаьллина рема йоцуш,

    Т1ехьадаьлла орца доцуш,

    Схьагуш хилла х1ума доцуш,

    Орца доьхуш со ву хьуна.

    Хьалха диэрза, гуьржийн къут1а!

    Ас вуьгур хьо нохчийн махка,

    Ас вухкур хьо цу базарахь,

    Мах ца къуьйсуш, н1аьнин мехах! -

    Олуш лин ва ваьлча жерочун жима к1ант,

    Даьккхинчу туьраца, расхачу ва динахь

    Ша т1ехьах1оьттир бах жерочун жима к1ант.

    Генна д1абахар уьш бистхилар ва доцуш,

    Лиэн вели бахара и гуьржийн жима к1нт:

    - 1аламат яраббий, ва нохчийн цхьалха к1ант,

    Вижначуьра г1аьттина со орцах валарна,

    Набарха валларха са дика гуш вац со,

    Йийцахьа, цхьанделхьа, вай кхаьчна ва меттиг.

    - Лиэн ма лел, цхьанделхьа, х1ай гуьржийн ва къут1а,

    Ас вухкур вай хьо-ма цу нохчийн базарахь! -

    Олуш лиэн ва ваьлча жерочун жима к1ант,

    Вист ца хуьлуш ма сецир и гуьржийн жима к1ант.

    Некъ бира цу шимма вистхилар ва доцуш,

    Шолг1а а хаьттира гуьржичун цу к1анта,

    Изза жоп делира жерочун ва к1анта.

    Кхин а гена некъ бира цу дикчу шина к1анта.

    Кхозлаг1а хаьттира цу гуьржийн ва к1анта:

    - Дакъаза ма вала, ва нохчийн жима к1ант,

    Дийцахьа, цхьанделхьа: вайша мичхьа кхаьчна-те?

    - Ма вала дакъаза, х1ай гуьржийн жима к1ант,

    Вай х1инца ма кхечи, шун даймохк кхачалуш,

    Нохчийн а, гуьржийн а дозанаш къаьстачу.

    Т1аккха лиэн ма велир и гуьржийн дика к1ант:

    - Ма вала дакъаза, х1ай нохчийн жима к1ант,

    Хьешаца ас лоьцу дуьненан ва г1иллакх

    Дохоза ца 1ийн хьо тховсарчу кху буса,

    Бехк-гуьнахь ва доцуш Гуьржехар ва дуьйна

    Ахь соьга байтина инзаре беха некъ

    Цу делан тоьшаллах ас юха бойтур хьоь!

    Хьо хьалха дерзалахь, ва нохчийн ва къут1а! -

    Олуш лиэн ва ваьлча и гуьржийн дика к1ант,

    Т1аккха лиэн ма велир жерочун жима к1ант:

    - Собаре хилалахь, х1ай гуьржийн жима к1ант,

    Кхеравелла олийла даций хьан, гуьржичун ва к1ант,

    Ас дуьйцур ду хьуна айса деана ва г1уллакх,

    Ахь сема ладог1а ас дечу къамеле:

    Сан дагах дог дустуш доттаг1а вацар сан,

    Нанас дена ва вина ваша волуш вацар со,

    Суьйранна дашо малх чубузан лахбелча,

    Хийисте вахна, со пхьоьханахь лаьттара,

    Салам луш т1евеъна к1енташца д1ах1оьттир

    Ц1арна ц1е ва яхна и Юьспан ва Тойсам.

    Цхьан хилар т1ехтоьхна, со аьшнаш вира цо,

    Со новкъа хетарца къамеле велир и,

    Со воцчохь дан дезаш къамел ду элир цо;

    Ц1арна ц1е яхарца хьо вуьйцу хезнера,

    Хьо хьахош хезначохь дика к1ант вуьйцур хьо,

    Хьо хьахош мел волчо тешаме вуьйцур хьо,

    Доттаг1а хьо лацан хьо волчу веъна со,

    Сайн б1аьрга хьо ганза, сайн кийра ца бузон,

    Хьо доттаг1 лацаза цу ц1ехьа ца верзан

    Делаца ч1аг1о еш, хьо волчу веъна со,

    Ас хьоьга ма-дийци сайн дагахь ва дериг, -

    Олуш лиэн ва ваьлча жерочун дика к1ант,

    - Хьо иштта ва веънехь, со волчу г1ор вайша, -

    Олуш, шеца вигир цо жерочун жима к1ант.

    IV

     

    Цу ханнийн божалахь дой парг1ат ва даьхна,

    Цу хьешийн ото чохь шаьш парг1ат ва бевлла,

    Даан сиха х1оттийра бордаха ва дилха,

    Малан сиха х1оттийра и сирла ва къаьркъа,

    Сакъеран ма хиир и дика ши к1анат.

    Шена ша дуттуриг сов к1езиг ва дуттуш,

    Жерочун к1антана ша алсам малийна,

    Вахийна д1авижийр жерочун жима к1ант

    Ц1арна ц1е яхначу гуьржичун ва к1анта,

    Когех болатан буржол ва тоьхна,

    Куьйгех чилхьесан г1оьмеш йоьхкина,

    Жерочун жима к1ант ша цхьалха витина,

    Ша араиккхир, тов, и гуьржийн жима к1ант,

    Ша ваьлла вахар и инарлин ва уьйт1а,

    Кхойкхуш ара ма ваьккхир и къена инарла,

    Къамел дан ма велир и гуьржийн жима к1ант:

    - Ассалам 1алайкум, х1ай къена инарла!

    Хазаза ва хабар ас дуьйцур ду хьуна,

    Ахь сема ладог1а, х1ай къена инарла, -

    Олуш, дийцан ма х1оьттир и гуьржийн жима к1ант:

    - Г1алий йисте ва бовлан эпсараш ца буьтуш,

    Майдана ва бийлан элийн стунаш ца буьтуш,

    Адаман ц1ий муьйлун хин ц1убдар ва санна,

    Хьолахойн ц1ий муьйлу жерочун жима к1ант

    Буржола вилли ас вехачу х1усамехь,

    Хин ч1ерал башха ша кара ца вог1у

    Жерочун жима к1ант йийсарехь ву вайна,

    Схьавалон луо суна тоьллачех ворх1 эпсар,

    Кхоана луо суна эпсарийн ва хорма, -

    Олуш, лиэн ва ваьлча и гуьржийн жима к1ант,

    И валон тоьллачех ворх1 эпсар ва тоьхна,

    Эпсарийн ва хорма цунна т1еюьйхина,

    Ша ц1ехьа хьажийр бах къеначу инарлас и гуьржийн жима, к1ант.

    Корашкий, не1арей эпсараш х1иттийна,

    Вахна чувелар бах, и гуьржийн жима к1ант.

    Яйн муьшка ва йина, жерочун жима к1ант

    Набарха ваьккхина, т1аккха лиэн велир бах,

    И гьржийн жима к1ант жерочун ва к1анте:

    - 1аламат яраббий, жерочун жима к1ант,

    Хьо вижий ма 1илла аттачу цу меттахь,

    Схьахьажал, цхьанделхьа: муха к1ант го хьуна?

    Схьахьажал, цхьанделхьа, эпсарийн хормане:

    Муха тов ва соьгахь эпсарийн ва хорма?

    Схьахьажал, цхьанделхьа, эпсарийн ва куйне:

    Муха тов ва соьгахь эпсарийн ц1ена куй?

    Д1ахьажал, цхьанделхьа, корашкий, не1арей:

    Тоьллачех ва тоьлла ворх1 эпсар гой хьуна?

    Хьо лацан баьхкина эпсараш беца уьш,

    Хьо кара валорна совг1атна елла-кха

    Эпсарийн ва хорма къеначу инарлас,

    Х1ун хета ва хьуна, жерочун жима к1ант?

    - Дика хета ва суна, хьуна лууш и делахь,

    Хазахета ва хьоьгахь эпсарийн и хорма,

    Со бахьнехь ва хиллехь, со реза ву хьуна,

    Ирс долуш хуьлда и, г1оза лиэлайойла ахь! -

    Шолг1а а хаьттира цу гуьржийн ва к1анта,

    Изза жоп делир бах жерочун цу к1анта,

    Т1аккха лиэн велир, тов, и гуьржийн дика к1ант!

    Схьахьажал, цхьанделхьа шен 1аьржачу б1аьргашка:

    Со хетий ва хьуна, х1ай нохчийн к1ант,

    Доттаг1а воьхкина, тешнабехк бен бериг?

    Схьахьажал, цхьанделхьа, шен шуьйрачу белшашка:

    Т1евеъна хьаша воьхкина, тешнабехк ва бина,

    Эпсарийн куй туьллу к1ант хетий хьуна со? -

    Олуш араиккхина, ворх1 эпсар эккхийна,

    Юха чу ва веъна, къамел дан велира:

    - Ворх1 эпсар эккхорах, хьо шек ма ваьллахь,

    Ц1агар салт сан керта хьийзаш гур бац хьуна,

    Сан к1еззиг г1уллакх ду вехачу юьрта чохь,

    Хьо парг1ат хилалахь, жерочун жима к1ант, -

    Олуш, болатан буржол когех д1адаьккхина,

    Чилхьесан г1оьмеш куьйгех д1а ва яьхна,

    Ша араиккхир, тов, и гуьржийн жима к1ант.

    V

     

    Ша ваьлла вахар бах и гуьржийн жима к1ант

    Хьолана ц1е яхна цхьа эла ва волчу,

    Цу элан хиллера хазалла г1аръяьлла,

    Г1иллакхе, сов оьзда, малх санна хаза йо1.

    Кхойкхуш араваьккхина и мехкан ва эла,

    Къамел дан ма велир и гуьржийн жима к1ант:

    - Ассалам 1алайкум, х1ай гуьржийн ва эла!

    Де дика долда хьан кхоьллинчу вайн дала!

    - 1алайкум ва салам, х1ай гуьржийн дика к1ант!

    Вог1ийла хьо марша, воьзийла хьо далла!

    Хьо лаан вуй техьа, хьо таран вуй техьа?

    - Со лаан ма лиэла, со таран ма лиэла,

    Со хьоьга деха-доца сов дийцан веъна вац:

    Нохчийн дикачу к1антана хьоь йо1 ехан веъна со,

    Ахь йигийтахь, йо1 эцна г1ур ву со,

    Йигийтан ца лахь, йитина г1ур ву со,

    Оьздачу к1антана оьзда йо1 совг1ат ду,

    Дакъаза ма вала, х1ай мехкан хьо эла, -

    Олуш, лиэн ва ваьлча и гуьржийн жима к1ант,

    Шега йо1 ехнариг дика к1ант хиларна,

    Дикачу к1антаца г1иллакх ша ца дохош,

    Йо1 елла, верзийра цу мехкан ва эло

    И гуьржийн жима к1ант, сов хабар ца дуьйцуш.

    VI

     

    Сов хаза совг1аташ несана кечдира,

    Хазачу нускалца сеттачу поштана

    Хаийр цо шен доттаг1 - жерочун жима к1ант,

    Юххе д1а ва тесна цуьнан дин ва болуш,

    Кхо дин боьжна пошта совг1атех ва юьзна,

    Расхачу ва динахь ша улло ва ваьлла,

    Ша новкъа ма велир и гуьржийн жима к1ант.

    Мар-зудий вовшашца сов бертахь хилира,

    Вовшашца г1иллакхе, мерза уьш хилира,

    Морхашкахь ва лиэчкъа дашо малх ва санна,

    Сеттачу поштанехь ша лиэчкъаш дара, тов,

    И къона ва нускал - цу мехкан элан йо1,

    Жерочун к1антана хьаьж т1е куьг ва хьоькхуш,

    И хьостуш марзонца, и воккха ша виэвеш,

    Баттал екхаелла, малхал ела ва елла,

    Калакойн 1аж санна богу бос лепабеш,

    Йоккхаеш хьоьжур и жерочун ва к1анте,

    Цу некъан бохалла шаьш гена мел девли,

    Нускалан ва кара шен корта ва оьхуш,

    Ойлане велир бах жерочун жима к1ант,

    Т1аккха лиэн ма велир и гуьржийн дика к1ант:

    - Дакъаза ма вала, сан деган доттаг1а!

    Ахь стенан ойла йо дуьненан ва кийрахь?

    Схьайийца ахьа соьга коьртера ва г1айг1а,

    Мажаран тоьпаца ас каде лоь1ур ю,

    Белхабел ахь соьга кийрара ва бала,

    Дуткъачу туьраца ас каде ойур бу,

    Хьо волчу вай доьлхуш, хьо г1ийла товш ма вац,

    Ма вала дакъаза жерочун жима к1ант,

    Хьан дагах дог дустуш доттаг1а ву хьан со,

    Схьадийцал, цхьанделхьа, хьайн дагахь ва дериг,

    - Ма вала дакъаза, х1ай гуьржийн жима к1ант

    Ма билла суна бехк, бахьана а ва доцуш,

    Ахь динар г1уллакх ду, гуьржичун жима к1ант:

    Яхь йолчу к1антана оьзда йо1 совг1ат ду,

    Малх санна ва йоьлуш, баттал екха ва елла,

    Оьздалло 1абийна хаза совг1ат ду х1ара,

    Ас ойла еш дериг цхьа кхин ду ва хьуна:

    Сан коьрте хьийзачу ойлано ма боху:

    Вехачу х1усамехь белхар ду ва бохуш,

    Юьспан Тойсаман ва кертахь ловзар ду бохуш,

    Сан даго ма хьоьху, бехк суна ма билла, -

    Олуш, лиэн ва ваьлча жерочун жима к1ант,

    Т1аккха лиэн ма велир и гуьржийн жима к1ант:

    - Сагатдан ца оьшу, жерочун жима к1ант,

    Со вахна хьожур ву вехачу хьан юьрта,

    Хьо парг1ат вог1ур-кха, сан деган доттаг1а, -

    Шен жимчу динара ша лаха воьссина,

    Жерочун цу к1ентан дина ша ва хиъна,

    Урх тесна битира и жима расха дин,

    Ша сиха ма кхечир и гуьржийн жима к1ант

    Шен деган доттаг1а вехачу ва юьрта.

    Хьаьвзина вахар и доттаг1чун ва керта,

    Шена йоьлхуш ма карийр доттаг1чун ва нана,

    - Дакъаза ма яла, доттаг1чун ва нана,

    Яра х1ун ду ва техьа дакъа доцуш ва белхар?

    - Хьо марша вог1ийла, генара ва хьаша,

    Хилан х1ума ца дисна кху маьлхан дуьненахь:

    Гуьржичун дика к1ант доттаг1а лацаза,

    Дуучух, молучух шен кийра ца бузон,

    И б1аьрга ца гича, кху ц1ехьа ца верзан,

    Делах дуй ва бууш, ша ч1аг1о ва йина,

    Ша ваьлла ма вахар сан жима ва к1анат,

    Гуьржичун жима к1ант доттаг1а ва лацан,

    Цу гуьржийн ва к1анта, тешнабехк ва бина,

    Вийна аьлла хезна суна сайн жима и к1анат.

    - Хьан к1анта доттаг1а лаьцнариг со веца хьуна,

    И хьуна хезнариг бакъ ма дац, баба,

    Элан йо1 несалг1а ша ялош вог1уш ву

    Сеттачу поштанахь хьан жима и к1анат,

    Хьо цунна ва елхахь, хьо елхан ца оьшу.

    Дийцахьа, Юьспан Тойсам мичхьа ву вехаш.

    - Ловзаран и г1овг1а хезаш юй ва хьуна?

    И ловзар ду хьуна Тойсаман ва кертахь,

    Бертаза ядийна, сан йо1 ю цо йигнарг, -

    Олуш, лен ва яьлча доттаг1чун ва нана,

    Кхин охьа ца вуссуш, ша вухавирзина,

    Ша ваьлла вахар бах Тойсаман ва керта,

    Доккхачу ловзарга, и гуьржийн жима к1ант.

    "Хьаша ву веана!" - аьлла, т1ебаьхкина,

    - Лекхачу динара хьо лаха воссахьа,

    Х1ай гуьржийн жима к1ант, тхан дехар ду хьоьга, -

    Охьахаон хьовзийр и кегийчу цу наха,

    - Тхан долу ва г1иллакх шун долуш ва дацахь,

    Со охьахуур вац, т1аккха со 1ийр ма вац.

    - Схьадийца, х1ун ду и, х1ай гуьржийн жима к1ант.

    - Несаца къамел деш тхан 1едал ма дара,

    И г1иллакх шун делахь, охьахуур ву со-ма, -

    Олуш, лен ва ваьлча гуьржичун жима к1ант,

    - И г1иллакх ду тхан-ма, хьо охьахаалахь, -

    Ловзарга сихонца и охьахаийна,

    Бал баккхан болийра кегийчу цу наха.

    Бал боккхуш цхьа зама яьллачу хенахь,

    Цара юкъаваьккхира гуьржичун жима к1ант.

    Лаьттахь бухь ва боьг1ча, стоьл т1ехь бухь буг1уш,

    Инарлин стоьл т1ера малар кад ца хьабеш,

    Ша хелхахьаьвзира и гуьржийн дика к1ант,

    Пондарчо хьаьжжинчохь шен пондар сацийра,

    Вотанчо хьаьжжинчохь шен вота сацийра,

    Цецбевлла бисира ловзаргахь массо а.

    ***

    Адам цец ва доккхуш, ша хелха ва ваьлла,

    Нус йолчу вахар, тов, и гуьржийн дика к1ант,

    Ша йоьлхуш карийр бах доттаг1чун и йиша.

    Т1аккха лен ма велир и гуьржийн жима к1ант:

    - Дакъаза ма яла, доттаг1чун хьо йиша,

    Яра х1ун ду ва техьа дакъа доцуш ва белхар?

    Дийцахьа ахь суна, хьо х1унда йоьлху. -

    - Нанас дена вина шен ваша воцуш,

    Дагара ва дийца доттаг1а воцуш,

    Цул сов амал ва доцуш, цхьа ваша вара сан,

    Гуьржичун дика к1ант доттаг1а лацаза,

    Кху ц1ехьа ца верзан делах дуй ва биъна,

    Гуьржичун жима к1ант шен б1аьрга ца гича,

    Дуучух-молучух шен кийра ца бузон

    Цу делан тоьшаллах ша ч1аг1о ва йина,

    Сан ваша вахнера цу нана-Гуьржийчу,

    Цу гуьржийн ва к1анта, тешнабехк ва бина,

    Ва вийна ма боху сан жима ва ваша.

    Со цунна ма йоьлху, суна бехк ма билла. -

    Олуш, лен ма елир жерочун хаза йо1.

    - И бахьнель хьо елхахь, хьо елхан ца оьшу:

    И гуьржийн ва к1анат со веца ва хьуна,

    Хьан хьоме вешина элан йо1 ялийна,

    Хазачу нускалца и вог1ш ву хьуна,

    Хьан вешин тешамен доттаг1а со ма ву.

    Дийций яла хьо соьга билггал бакъ ва дериг:

    Цу Юьспан Тойсаме хьайн бертахь еъний хьо?

    Бертаза ядийна, ницкъ бина хьуна?

    - Ваша ц1ера ваьлча, бертаза ядийна,

    Нуьцкъала ялийна г1ийла бо ду со-ма -

    Олуш, лен ва яьлча, доттаг1чун ва йиша,

    И т1ехьах1оттийна, ша аравелир, тов,

    Хазачу цу дийнахь гуьржичун дика к1ант.

    ***

    Кхайкхина валийра и Юьспан ва Тойсам,

    Бехк баккхан х1оьттир бах и гуьржийн жима к1ант:

    - Дакъаза ма вала, х1ай Юьспан ва Тойсам,

    Ц1арна ц1е ва яхна, дика к1ант вара хьо,

    Жерочун жима к1ант ша ц1ера ваьлча,

    Цуьнан йиша бертаза ядийна яло,

    Эхь х1унда ца хетта ц1е йолчу хьуна?

    Г1ийла бо ма ду и, ахь нуьцкъаш далийнарг!

    Ницкъ хиларх хуьлуш вац, яхь йолу дика к1ант,

    Х1илланах хуьлуш вац тешаме дика к1ант,

    Тешамо, г1иллакхо, собаро веш ву-кха,

    Оьздалло, хьекъало, стогалло веш ву-кха

    Г1иллакхах вуьззина яхь йолу дика к1ант,

    Доккха эхь ду хьуна, вон г1алат ду хьуна,

    Бертаза, нуьцкъала г1ийла бо далийна,

    Вехачу кху юьртахь хьоьгара даьллариг.

    Доттаг1чун йишина ахь бина тешнабехк

    Бекхан стаг ву хьуна т1екхаьчнариг,

    1одикае хьайна вежарийн тахна! -

    Олуш, каде даьккхир бах терсмаймал дуткъа тур,

    Сел чехка божийр бах Тойсаман ва корта,

    Доттаг1чун ва йиша ша т1ехьах1оттийна,

    Д1авахан вуьйлир бах и гуьржийн жима к1ант.

    - Тхайн ваша вейтина, тхешан нус ва эцна,

    Вохуьйтур вац оха, х1ай гуьржийн къут1а! -

    Олуш, т1ехьабевлир бах Тойсаман вежарий.

    - Дакъаза ма довла, Тойсаман вежарий,

    Цхьа дакъа тоьур ду тахана д1адоллан,

    Хьаштдоцург мадийца, байшна ницкъ бан йиш яц!

    Аьлла вистхилча и гуьржийн жима к1ант,

    Къарбалан ца тигна Тойсаман вежарий,

    Тур деттан велир бах и гуьржийн жима к1ант,

    Ца ваьлла эгийр цо Тойсаман вежарий,

    Ловзарга гулбелларш тезета ховшийна,

    Доттаг1чун йишица ша ц1ехь вахар бах,

    Дагна дар ва велла, и гуьржийн жима к1ант.

    VII

     

    Доттаг1чун х1усамехь синкъерам х1оттийна,

    Ша дуьхьал вахар и жерочун к1антана.

    - Дакъаза ма вала, сан деган доттаг1а,

    Ахь ойла ма-ярра, шина кепара хеттариг

    Ма-моьтту ца хилла, сингаттам ца хилла:

    Элан йо1 а ялош, хьо вог1у ва аьлла,

    Синкъерам ма хилла вехачу хьан х1усамехь,

    Ц1арна ц1е яхначу Тойсаман вежарий,

    Вовшеха ва летта, шаьш белла хиллера, -

    Аьлла, д1адийцир бах цу гуьржийн ва к1анта.

    Шаьш ц1ехьа бахана, той-ловзар ва дина,

    Кхаа дийнахь, кхаа бусий сакъоьруш ва 1ийна,

    Мерзачу безамца хаза баха хевшир бах,

    И нийса накъостий барт болчу доьзалехь.

    Шаьш лера ма-везза шайн хьаша лийрина,

    Хаза новкъа ваьккхир бах и гуьржийн жима к1ант.

    * * *

    Ма лалда вай к1ентий, вовшех тешам ва байна,

    Ма лалда вай к1ентий, вовшех безам ва байна!

     

    ეს სიმღერა (ილლი) მოგვითხრობს ჩეჩენ და ქართველ ვაჟკაცთა ურთიერთპატივისცემასა და ძმობაზე - იმ თვისებაზე, რომელიც დღეს ძალიან გვაკლია... ელოდეთ ქართულ თარგმანსაც
    Никто  не  может  вернуться  в  прошлое  и  изменить  свой  старт, но  каждый  может  стартовать  сейчас  и  изменить  свой  финиш.

    Оффлайн GZ06

    • Administrator
    • Маршал форума
    • *******
    • Сообщений: 12091
    • Карма 1984
    • Пол: Мужской
    • Очень злой Админ
    • Уважение: +103
    Re: Кистинцы (ქისტები)
    « Ответ #14 : Февраль 29, 2012, 07:52:50 am »
  • Publish
  • 0
    ეს სიმღერა (ილლი) მოგვითხრობს ჩეჩენ და ქართველ ვაჟკაცთა ურთიერთპატივისცემასა და ძმობაზე - იმ თვისებაზე, რომელიც დღეს ძალიან გვაკლია... ელოდეთ ქართულ თარგმანსაც

    это ты писал?
    Абхазия -неотъемлемая часть Георгии! И я не доллар чтобы всем нравиться!!!


    я серьёзно, не шучу!

     


    Facebook Comments